Phần lớn tài liệu về kiệt sức nói về nơi làm việc. Nhưng cơ chế đứng sau nó không đòi hỏi phải có một văn phòng, và những dạng ít được nhắc tới lại là những dạng ít được hỗ trợ nhất.
Điều kiện chung của mọi dạng kiệt sức
- Đòi hỏi kéo dài.
- Thiếu giai đoạn phục hồi.
- Thiếu quyền kiểm soát.
- Thiếu sự ghi nhận.
- Không thấy kết quả rõ.
Năm điều kiện này không nhắc tới công việc nào cụ thể, và đó là lý do kiệt sức xuất hiện ở nhiều hoàn cảnh.
Kiệt sức ở nơi làm việc
- Khối lượng công việc quá tải.
- Áp lực thời gian liên tục.
- Trách nhiệm cao mà ít quyền quyết định.
- Thiếu sự ghi nhận.
- Môi trường thiếu công bằng.
- Giá trị cá nhân xung đột với công việc.
Mục thứ ba được mô tả nhất quán là yếu tố mạnh nhất, mạnh hơn cả khối lượng công việc.
Người chăm sóc người bệnh dài ngày
- Là nhóm nguy cơ rất cao.
- Công việc không có giờ kết thúc.
- Đòi hỏi cả thể chất lẫn cảm xúc.
- Thường không có người thay ca.
- Không được coi là công việc.
- Cảm thấy có lỗi khi phàn nàn.
Mục cuối là gánh nặng cộng thêm và nó ngăn người trong cuộc tìm hỗ trợ.
Cha mẹ nuôi con nhỏ
- Thiếu ngủ kéo dài.
- Không có giờ nghỉ.
- Đòi hỏi liên tục.
- Ít thời gian cho bản thân.
- Áp lực phải luôn vui vẻ.
- Cảm giác có lỗi khi thấy mệt.
Mục thứ năm là áp lực xã hội thật và nó làm người ta giấu đi sự khó khăn của mình.
Công việc nội trợ
- Không có ranh giới về thời gian.
- Kết quả không nhìn thấy được lâu.
- Làm xong lại phải làm lại.
- Ít được ghi nhận.
- Không được coi là công việc.
Mục thứ ba là đặc điểm riêng: một công việc không bao giờ hoàn thành khó tạo cảm giác thành quả.
Người làm nghề chăm sóc
- Y tế, giáo dục, công tác xã hội.
- Tiếp xúc với đau khổ của người khác.
- Đòi hỏi cảm xúc cao.
- Áp lực phải luôn tận tâm.
- Khó giữ khoảng cách.
- Nhóm nguy cơ được nghiên cứu nhiều nhất.
Mục thứ năm là khó khăn riêng vì chính điều làm họ giỏi nghề cũng là điều làm họ dễ kiệt sức.
Người làm việc tự do và tự kinh doanh
- Không có ranh giới giữa việc và nghỉ.
- Thu nhập không ổn định.
- Không có đồng nghiệp chia sẻ.
- Khó từ chối khách.
- Không có ngày nghỉ được trả lương.
- Luôn thấy có thể làm thêm.
Mục cuối là cơ chế đặc trưng vì không có ai nói rằng hôm nay đã đủ.
Người vừa đi làm vừa chăm sóc
- Hai gánh nặng cùng lúc.
- Không có khoảng phục hồi giữa hai việc.
- Kết thúc việc này là bắt đầu việc kia.
- Nhóm nguy cơ rất cao.
- Thường ít được nhận ra nhất.
Mục thứ ba là điểm then chốt vì phục hồi không xảy ra khi không có khoảng trống nào.
Vì sao các dạng này ít được hỗ trợ
- Không được coi là công việc.
- Không có nơi nào để báo.
- Không có chế độ nghỉ.
- Người ngoài không thấy.
- Bản thân cũng không cho phép mình phàn nàn.
Mục cuối là rào cản lớn nhất và nó cần được gỡ trước mọi thứ khác.
Về cảm giác có lỗi khi phàn nàn
- Rất thường gặp.
- Nhất là khi chăm sóc người mình thương.
- Cảm giác mình không có quyền mệt.
- So sánh với người đang bệnh.
- Nhưng sự mệt của mình vẫn là thật.
- Kiệt sức thì không chăm sóc được nữa.
Mục cuối là lập luận thực tế nhất với những người khó chấp nhận việc nghĩ tới bản thân.
Nhận ra ở các hoàn cảnh này
- Cùng ba thành phần như ở công việc.
- Cạn kiệt năng lượng.
- Xa cách và lạnh nhạt với người mình chăm sóc.
- Cảm giác mình làm không tốt.
- Thành phần thứ hai gây đau đớn nhất.
Mục cuối là điều ít được nói ra vì việc thấy lạnh nhạt với người thân tạo ra cảm giác tội lỗi rất nặng.
Những gì có thể làm
- Thừa nhận đây là gánh nặng thật.
- Nói với một người.
- Tìm cách chia sẻ bớt công việc.
- Giữ một khoảng thời gian cho riêng mình.
- Tìm nhóm hỗ trợ nếu có.
- Nêu với bác sĩ khi đi khám.
Mục thứ tư là việc nhỏ nhất trong danh sách nhưng nó thường là thứ khó giành được nhất.
Điều đáng nhớ nhất
- Kiệt sức không đòi hỏi phải có một văn phòng.
- Điều kiện là đòi hỏi kéo dài thiếu phục hồi.
- Người chăm sóc là nhóm nguy cơ rất cao.
- Cảm giác có lỗi khi phàn nàn là rào cản lớn nhất.
- Kiệt sức thì không chăm sóc được nữa.
Mục cuối là lý do việc chăm sóc bản thân trong hoàn cảnh này không phải ích kỷ mà là điều kiện.
Câu hỏi thường gặp
Kiệt sức chỉ xảy ra với người đi làm phải không?
Không. Nó xảy ra ở bất cứ hoàn cảnh nào có đòi hỏi kéo dài mà thiếu phục hồi và thiếu quyền kiểm soát, gồm cả việc chăm sóc người thân, nuôi con nhỏ và công việc nội trợ.
Vì sao các dạng này ít được nhận ra?
Vì chúng không có ranh giới rõ, không có giờ tan làm, không được coi là công việc, và người trong cuộc thường thấy có lỗi khi phàn nàn về việc chăm sóc người mình thương.
Người chăm sóc người bệnh dài ngày có nguy cơ cao không?
Đây là một trong những nhóm nguy cơ cao nhất, vì công việc kéo dài không giới hạn thời gian, đòi hỏi cả về thể chất lẫn cảm xúc, và thường không có người thay ca.
Nên làm gì nếu nhận ra mình thuộc nhóm này?
Nên thừa nhận đây là một gánh nặng thật, nói với người khác, tìm cách chia sẻ bớt công việc, giữ một khoảng thời gian cho riêng mình, và tìm hỗ trợ nếu có.