Phần lớn người kiệt sức cố tự xoay xở trong thời gian rất dài. Có một nhóm dấu hiệu cho thấy cách đó không còn phù hợp, và biết chúng trước giúp không kéo dài thêm nhiều tháng.
Nhóm dấu hiệu cần xử lý ngay
- Ý nghĩ tự làm hại.
- Cảm giác mình là gánh nặng cho người khác.
- Cảm giác mọi thứ không còn ý nghĩa.
- Không còn thấy lối ra nào.
- Nói ngay với bác sĩ hoặc người tin cậy.
- Không chờ tới lịch khám định kỳ.
Danh sách này đứng trước mọi phần còn lại của bài và nó không nên được trì hoãn vì bất cứ lý do gì.
Về chức năng hằng ngày
- Không còn làm nổi các việc thường ngày.
- Không đi làm được.
- Không chăm sóc được bản thân.
- Bỏ bê các trách nhiệm cơ bản.
- Đây là ranh giới rõ.
Mục cuối là tiêu chí thực tế nhất vì nó đo được chứ không phụ thuộc cảm nhận.
Về thời gian kéo dài
- Kéo dài nhiều tháng.
- Dù đã điều chỉnh hoàn cảnh.
- Dù đã khôi phục giấc ngủ.
- Không thấy cải thiện nào.
- Là thông tin cho thấy cần thêm hỗ trợ.
Mục thứ hai là điều kiện quan trọng vì nếu chưa điều chỉnh gì thì chưa thể kết luận.
Về tâm trạng
- Tâm trạng đi xuống kéo dài.
- Mất hứng thú với mọi thứ.
- Cảm giác vô giá trị.
- Khóc nhiều hoặc không cảm thấy gì.
- Thay đổi rõ so với con người trước đây.
- Cần được đánh giá.
Mục thứ ba là dấu hiệu cần được nêu sớm vì nó khác với sự cạn kiệt đơn thuần.
Về lo âu
- Lo lắng ảnh hưởng tới sinh hoạt.
- Có cơn hoảng sợ.
- Né tránh nhiều tình huống.
- Suy nghĩ quay vòng không dừng được.
- Kéo dài nhiều tháng.
Mục thứ ba đáng chú ý vì việc né tránh làm phạm vi đời sống thu hẹp dần mà người trong cuộc ít nhận ra.
Về giấc ngủ
- Mất ngủ kéo dài dù đã điều chỉnh.
- Buồn ngủ ban ngày rõ rệt.
- Ngủ đủ giờ mà không thấy khoẻ.
- Có ngáy to hoặc ngưng thở khi ngủ.
- Ảnh hưởng tới an toàn khi lái xe.
Mục cuối là lý do nhóm này cần được xử lý sớm chứ không chờ đợi.
Về việc dùng chất để đối phó
- Uống rượu nhiều hơn để dễ chịu.
- Dùng rượu để ngủ.
- Tăng caffeine để chống chọi.
- Dùng thuốc không theo chỉ định.
- Lượng tăng dần.
- Cần được nêu với bác sĩ.
Mục thứ năm là dấu hiệu quan trọng nhất trong nhóm này và nó thường bị giấu đi khi đi khám.
Về các triệu chứng cơ thể
- Triệu chứng kéo dài không giải thích được.
- Đau ngực hoặc khó thở.
- Sụt cân rõ.
- Bất cứ triệu chứng nào nặng lên nhanh.
- Cần được khám chứ không quy cho căng thẳng.
Mục cuối là nguyên tắc đã nêu trong cả cụm bài và nó vẫn đúng ở giai đoạn này.
Khi các biện pháp tự làm không hiệu quả
- Đã thử điều chỉnh nhiều tháng.
- Đã khôi phục giấc ngủ.
- Đã giảm tải trong tầm với.
- Mà không thấy khác.
- Là thông tin chứ không phải thất bại.
Mục cuối là cách đọc đúng vì nó dẫn tới bước tiếp theo thay vì dẫn tới sự bỏ cuộc.
Khi người thân lo lắng
- Họ thấy trước những thay đổi.
- Họ có mốc so sánh.
- Nếu nhiều người cùng nêu thì đáng chú ý.
- Không gạt đi.
- Cân nhắc đi khám.
Mục thứ ba là tín hiệu đáng tin cậy vì nhiều người độc lập cùng nhận ra một điều thường không sai.
Vì sao nhiều người trì hoãn
- Nghĩ rằng mình chưa đủ nặng.
- Nghĩ rằng chỉ cần cố thêm.
- Sợ bị đánh giá.
- Không biết bắt đầu từ đâu.
- Không có thời gian.
- Trì hoãn làm tình trạng kéo dài thêm.
Mục đầu tiên là lý do phổ biến nhất và nó tự nó cũng là một phần của tình trạng.
Về việc nghĩ mình chưa đủ nặng
- Không cần đạt một mức nào mới được đi khám.
- Càng sớm càng dễ xử lý.
- Bác sĩ đánh giá chứ không phải mình.
- Đi khám sớm không có gì sai.
- Chờ tới khi nặng thì mất nhiều thời gian hơn.
Mục thứ ba gỡ bỏ gánh nặng tự đánh giá vốn không phải việc của người bệnh.
Bắt đầu từ đâu
- Bác sĩ mình vẫn khám.
- Được đánh giá tổng thể.
- Loại trừ nguyên nhân thực thể.
- Được tư vấn hướng phù hợp.
- Hoặc được giới thiệu tới hình thức hỗ trợ khác.
Mục đầu tiên là điểm khởi đầu đơn giản nhất và nó không đòi hỏi phải tự chọn đúng chuyên khoa.
Điều đáng nhớ nhất
- Ý nghĩ tự làm hại cần được nói ra ngay.
- Không còn làm nổi việc thường ngày là ranh giới rõ.
- Không cần đạt mức nào mới được đi khám.
- Biện pháp tự làm không hiệu quả là thông tin, không phải thất bại.
- Bắt đầu từ bác sĩ mình vẫn khám.
Mục thứ ba là điều nên gỡ bỏ sớm vì nó là lý do trì hoãn phổ biến nhất.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn?
Khi tình trạng kéo dài nhiều tháng dù đã điều chỉnh, khi không còn làm nổi các việc thường ngày, khi tâm trạng đi xuống rõ, khi giấc ngủ bị ảnh hưởng nặng, hoặc khi các biện pháp tự làm không hiệu quả.
Những dấu hiệu nào cần xử lý ngay?
Ý nghĩ tự làm hại, cảm giác mình là gánh nặng cho người khác, cảm giác mọi thứ không còn ý nghĩa, và không còn thấy lối ra nào. Đây là tình huống cần nói ngay với bác sĩ hoặc người tin cậy.
Tìm hỗ trợ có phải là dấu hiệu thất bại không?
Không. Nó là một quyết định hợp lý khi các biện pháp trong tầm với đã không đủ. Việc trì hoãn vì ngại thường làm tình trạng kéo dài thêm nhiều tháng.
Nên bắt đầu từ đâu?
Thường là từ bác sĩ mình vẫn khám, để được đánh giá tổng thể và loại trừ nguyên nhân thực thể, rồi từ đó được tư vấn hoặc giới thiệu tới hình thức hỗ trợ phù hợp.