Nhiều người tới phòng khám vì đau đầu kéo dài, vì rối loạn tiêu hoá hay vì mệt mỏi không giải thích được. Rất ít người trong số đó nghĩ rằng nguyên nhân có thể nằm ở nơi làm việc.
Vì sao kiệt sức ảnh hưởng tới cơ thể
- Căng thẳng kéo dài tác động lên nhiều hệ cơ quan.
- Cơ thể ở trạng thái cảnh giác liên tục.
- Không có giai đoạn phục hồi.
- Giấc ngủ bị ảnh hưởng.
- Các ảnh hưởng tích lại theo thời gian.
Mục thứ ba là điểm mấu chốt vì phản ứng căng thẳng vốn được thiết kế cho các tình huống ngắn.
Mệt mỏi
- Kéo dài và không tương xứng với hoạt động.
- Có mặt ngay từ sáng.
- Không đỡ sau khi ngủ.
- Cả về thể chất lẫn tinh thần.
- Là triệu chứng phổ biến nhất.
Mục thứ ba là điểm phân biệt quan trọng với tình trạng thiếu ngủ đơn thuần.
Đau đầu và căng cơ
- Đau đầu kiểu căng thẳng.
- Căng cơ vùng cổ vai gáy.
- Nghiến răng khi ngủ.
- Đau lưng.
- Nặng hơn vào cuối ngày làm việc.
- Đỡ hơn trong kỳ nghỉ.
Hai mục cuối là manh mối định hướng vì chúng gắn với nhịp công việc chứ không ngẫu nhiên.
Tiêu hoá
- Khó chịu vùng dạ dày.
- Thay đổi thói quen đi ngoài.
- Chán ăn hoặc ăn nhiều bất thường.
- Buồn nôn vào buổi sáng.
- Nặng hơn trước các ngày làm việc.
Mục cuối là chi tiết đáng chú ý và nó thường xuất hiện vào tối chủ nhật.
Giấc ngủ
- Khó vào giấc dù rất mệt.
- Tỉnh giấc nửa đêm.
- Tỉnh sớm và không ngủ lại được.
- Ngủ dậy không thấy khoẻ.
- Nghĩ về công việc khi nằm xuống.
- Là một trong các dấu hiệu sớm nhất.
Mục cuối làm nó thành thứ đáng theo dõi vì nó thường xuất hiện trước các triệu chứng khác.
Miễn dịch
- Hay ốm vặt hơn.
- Lâu khỏi hơn.
- Các đợt bệnh nối nhau.
- Hay ốm ngay khi bắt đầu kỳ nghỉ.
- Là hiện tượng nhiều người nhận thấy.
Mục thứ tư là trải nghiệm quen thuộc và nó cho thấy cơ thể chỉ sụp xuống khi áp lực tạm ngừng.
Tim mạch
- Tim đập nhanh.
- Cảm giác hồi hộp.
- Ảnh hưởng tới huyết áp.
- Cần được bác sĩ đánh giá.
- Không tự kết luận là do căng thẳng.
Mục cuối cần thiết vì nhóm triệu chứng này có nhiều nguyên nhân khác cần loại trừ.
Các biểu hiện khác
- Thay đổi cân nặng.
- Thay đổi khẩu vị.
- Chóng mặt.
- Đổ mồ hôi bất thường.
- Giảm ham muốn.
- Hay quên và khó tập trung.
Mục cuối hay được coi là vấn đề riêng nhưng nó thường đi cùng nhóm triệu chứng này.
Vì sao vẫn phải đi khám
- Nhiều tình trạng khác gây triệu chứng tương tự.
- Một số cần điều trị cụ thể.
- Tự kết luận có thể bỏ sót bệnh.
- Bác sĩ đánh giá dựa trên toàn bộ bức tranh.
- Việc loại trừ là bước cần thiết.
Mục thứ ba là rủi ro thật và nó là lý do bài này không khuyến khích tự chẩn đoán.
Nói gì với bác sĩ
- Mô tả đầy đủ các triệu chứng.
- Thời gian kéo dài.
- Diễn biến theo tuần và theo kỳ nghỉ.
- Hoàn cảnh công việc.
- Mức độ căng thẳng.
- Giấc ngủ và tâm trạng.
Mục thứ ba thường cho thông tin định hướng mạnh vì nó cho thấy mối liên hệ với công việc.
Ghi lại trước khi đi khám
- Ghi triệu chứng trong hai tuần.
- Ghi thời điểm xuất hiện.
- Ghi mức độ.
- Ghi giờ làm việc.
- Ghi giấc ngủ.
- Mang theo khi đi khám.
Mục thứ tư là dữ liệu khách quan hữu ích vì ước lượng giờ làm thường thấp hơn thực tế.
Điều đáng nhớ nhất
- Kiệt sức có biểu hiện cơ thể rõ.
- Chúng thường gắn với nhịp công việc.
- Giấc ngủ là dấu hiệu sớm nhất.
- Vẫn phải đi khám để loại trừ nguyên nhân khác.
- Nói cả về hoàn cảnh công việc với bác sĩ.
Vì sao triệu chứng đỡ trong kỳ nghỉ rồi quay lại
- Áp lực tạm ngưng nên cơ thể dịu xuống.
- Nhưng nguyên nhân vẫn còn nguyên.
- Quay lại công việc là quay lại điều kiện cũ.
- Triệu chứng trở lại trong vài ngày.
- Đôi khi trở lại từ trước ngày đi làm.
- Đây là một manh mối định hướng mạnh.
Mục cuối đáng được nêu với bác sĩ vì kiểu diễn biến này ít gặp ở các nguyên nhân thực thể.
Những triệu chứng không nên quy cho kiệt sức
- Sụt cân rõ không giải thích được.
- Sốt kéo dài.
- Đau ngực.
- Khó thở.
- Thay đổi thần kinh.
- Bất cứ triệu chứng nào nặng lên nhanh.
Danh sách này cần được đưa đi khám sớm chứ không giải thích bằng căng thẳng công việc.
Theo dõi sau khi đã đi khám
- Tiếp tục ghi lại triệu chứng.
- Ghi cả giờ làm và giấc ngủ.
- Xem có thay đổi khi điều chỉnh công việc không.
- Tái khám theo hẹn.
- Báo nếu xuất hiện triệu chứng mới.
Mục thứ ba là phép kiểm quan trọng vì nếu triệu chứng cải thiện khi giảm tải thì mối liên hệ đã khá rõ.
Mục cuối là phần người bệnh hay bỏ qua nhưng nó thường là mảnh ghép giúp bác sĩ hiểu đúng bức tranh.
Câu hỏi thường gặp
Kiệt sức có gây triệu chứng cơ thể không?
Có. Thường gặp là mệt mỏi kéo dài, đau đầu, căng cơ vùng cổ vai gáy, rối loạn tiêu hoá, hay ốm vặt, và thay đổi trong giấc ngủ cùng khẩu vị.
Vì sao nhiều người không nghĩ tới kiệt sức?
Vì các triệu chứng này giống với nhiều tình trạng khác, và vì người ta thường tìm nguyên nhân trong cơ thể chứ không nghĩ tới hoàn cảnh sống và công việc.
Có nên đi khám không?
Rất nên. Nhiều tình trạng sức khoẻ khác cũng gây mệt mỏi kéo dài và cần được loại trừ. Việc tự kết luận là kiệt sức rồi bỏ qua việc khám có thể bỏ sót một bệnh cần điều trị.
Nên nói gì với bác sĩ?
Nên mô tả đầy đủ các triệu chứng, thời gian kéo dài, và cả hoàn cảnh công việc cùng mức độ căng thẳng. Thông tin về hoàn cảnh giúp bác sĩ có bức tranh đầy đủ hơn.