Trong tất cả các triệu chứng của kiệt sức, mất hứng thú là thứ mơ hồ nhất và cũng là thứ nói được nhiều nhất nếu biết đọc đúng. Chìa khoá nằm ở phạm vi.
Vì sao phạm vi là manh mối quan trọng
- Kiệt sức thường gắn với một phạm vi cụ thể.
- Phần lớn là công việc.
- Các phạm vi khác vẫn còn cảm giác.
- Mất hứng thú toàn diện thì cần đánh giá kỹ hơn.
- Đây là gợi ý chứ không phải tiêu chí chẩn đoán.
Mục cuối cần được nhắc lại vì gợi ý này không đủ để tự kết luận.
Các câu hỏi về phạm vi
- Còn việc gì mình thấy muốn làm không.
- Đi chơi xa có thấy háo hức không.
- Gặp bạn bè có thấy vui không.
- Sở thích cũ còn hấp dẫn không.
- Có khác biệt giữa ngày làm việc và ngày nghỉ không.
- Câu cuối thường cho câu trả lời rõ nhất.
Mục cuối là phép thử đơn giản nhất và ai cũng tự trả lời được.
Khi chỉ mất hứng thú với công việc
- Gợi ý nhiều hơn tới kiệt sức.
- Vẫn thấy vui với việc khác.
- Vẫn háo hức khi nghỉ.
- Nhưng nặng nề khi nghĩ tới việc.
- Cần nhìn vào nguyên nhân trong công việc.
Mục thứ ba là chi tiết đáng chú ý vì nó cho thấy khả năng cảm nhận vẫn còn nguyên.
Khi mất hứng thú với mọi thứ
- Kể cả những gì từng rất thích.
- Kể cả trong kỳ nghỉ.
- Kể cả khi ở bên người thân.
- Phạm vi đã vượt ra ngoài công việc.
- Cần được bác sĩ đánh giá.
- Không nên tự kết luận là kiệt sức.
Mục cuối là ranh giới an toàn quan trọng nhất trong bài.
Vì sao sở thích là chỉ dấu tốt
- Là thứ làm vì muốn chứ không vì phải.
- Không có áp lực bên ngoài.
- Không có ai đánh giá.
- Nếu vẫn thích thì khả năng cảm nhận còn nguyên.
- Nếu không thì phạm vi đã rộng hơn.
Mục thứ tư làm sở thích thành phép thử tự nhiên mà không cần công cụ gì.
Khi đã bỏ sở thích từ lâu
- Nhiều người bỏ vì không còn thời gian.
- Không phải vì không còn thích.
- Cần phân biệt hai chuyện này.
- Thử làm lại một buổi.
- Xem có thấy dễ chịu không.
- Kết quả nói lên nhiều điều.
Mục thứ ba là phân biệt quan trọng vì không có thời gian và không còn muốn là hai tình trạng rất khác nhau.
Các nguyên nhân khác của mất hứng thú
- Trầm cảm.
- Một số bệnh lý thực thể.
- Tác dụng của một số thuốc.
- Thiếu ngủ kéo dài.
- Một số tình trạng nội tiết.
- Cần được bác sĩ đánh giá.
Mục thứ ba đáng chú ý và nó là lý do nên nói với bác sĩ về mọi thuốc đang dùng.
Vì sao không tự kết luận
- Danh sách nguyên nhân khá dài.
- Triệu chứng chồng lấn nhiều.
- Một số nguyên nhân cần điều trị cụ thể.
- Cần khám trực tiếp để đánh giá.
- Tự kết luận có thể bỏ sót.
Mục thứ ba là rủi ro thật vì một số nguyên nhân có hướng xử trí hiệu quả nếu được phát hiện.
Theo dõi trong vài tuần
- Ghi mỗi ngày có việc gì mình thấy muốn làm không.
- Ghi việc nào làm xong thấy dễ chịu.
- Ghi mức năng lượng.
- Phân biệt ngày làm việc và ngày nghỉ.
- Đọc lại sau hai tuần.
Mục thứ hai là câu hỏi hữu ích vì nó tách khả năng cảm nhận ra khỏi khả năng bắt đầu.
Về sự khác nhau giữa không muốn và không nổi
- Không muốn là mất hứng thú.
- Không nổi là cạn kiệt năng lượng.
- Hai thứ khác nhau.
- Kiệt sức thường nghiêng về vế thứ hai.
- Đáng phân biệt khi mô tả với bác sĩ.
Mục thứ tư là mô tả đặc trưng: vẫn muốn nhưng không còn sức để bắt đầu.
Khi nào cần đi khám sớm
- Khi mất hứng thú với mọi thứ.
- Khi kéo dài nhiều tuần.
- Khi kèm cảm giác vô giá trị.
- Khi kèm ý nghĩ tiêu cực.
- Khi kèm sụt cân hoặc triệu chứng cơ thể.
- Khi ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày.
Mục thứ tư cần được nêu ngay và không nên chờ tới lịch khám định kỳ.
Điều đáng nhớ nhất
- Phạm vi là manh mối quan trọng nhất.
- Còn thấy vui với việc khác thì gợi ý tới kiệt sức.
- Mất hứng thú toàn diện cần được đánh giá.
- Sở thích là phép thử tự nhiên.
- Không muốn và không nổi là hai chuyện khác nhau.
Mục thứ ba là ranh giới cần giữ rõ vì nó liên quan tới việc không bỏ sót một tình trạng cần điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Mất hứng thú có phải luôn là kiệt sức không?
Không. Đây là triệu chứng chung của nhiều tình trạng, gồm kiệt sức, trầm cảm, một số bệnh lý thực thể và tác dụng của một số thuốc. Việc phân định cần bác sĩ.
Phạm vi mất hứng thú nói lên điều gì?
Nếu chỉ mất hứng thú với công việc mà vẫn thấy vui với những thứ khác thì gợi ý nhiều hơn tới kiệt sức. Nếu mất hứng thú với mọi thứ kể cả những gì từng rất thích thì cần được đánh giá kỹ hơn.
Vì sao mất hứng thú với sở thích lại đáng chú ý?
Vì sở thích là thứ người ta làm vì muốn chứ không vì phải. Khi ngay cả những việc đó cũng không còn hấp dẫn thì phạm vi ảnh hưởng đã vượt ra ngoài công việc.
Nên theo dõi thế nào?
Nên ghi lại trong vài tuần: còn việc gì mình thấy muốn làm, còn việc gì làm xong thấy dễ chịu, và có khác biệt giữa ngày làm việc với ngày nghỉ không.