Một trong những phần đau đớn nhất của kiệt sức là việc nó thay đổi con người ta theo cách người khác nhìn thấy, trong khi nguyên nhân thì không ai thấy.
Những thay đổi người khác nhận ra
- Trở nên lạnh nhạt.
- Dễ cáu.
- Ít nhiệt tình.
- Hay phàn nàn.
- Rút lui khỏi các hoạt động chung.
- Làm việc chậm hơn.
Danh sách này mô tả các triệu chứng nhưng nhìn từ bên ngoài thì nó mô tả một con người.
Vì sao bị quy cho tính cách
- Người ta thấy hành vi chứ không thấy nguyên nhân.
- Sự thay đổi diễn ra chậm nên không có mốc rõ.
- Không ai giải thích gì.
- Cách giải thích đơn giản nhất là con người thay đổi.
- Ít ai nghĩ tới tình trạng sức khoẻ.
Mục thứ ba là chỗ có thể can thiệp được vì nó nằm trong tầm tay người trong cuộc.
Các hiểu nhầm ở nơi làm việc
- Bị coi là lười.
- Bị coi là hết nhiệt tình.
- Bị coi là tiêu cực.
- Bị coi là khó làm việc cùng.
- Bị đánh giá thấp trong công việc.
- Càng làm tình trạng nặng thêm.
Mục cuối là vòng lặp nguy hiểm vì áp lực tăng lên đúng lúc nguồn lực đã cạn.
Các hiểu nhầm trong gia đình
- Bị coi là không quan tâm.
- Bị coi là ưu tiên công việc hơn gia đình.
- Bị coi là khó tính.
- Con cái không hiểu vì sao cha mẹ khác đi.
- Quan hệ căng thẳng dần.
Mục thứ tư là phần đáng buồn nhất vì trẻ không có cách nào hiểu được nếu không được giải thích.
Vì sao chính mình cũng hiểu nhầm
- Thấy mình không còn như trước.
- Nghĩ rằng mình đã thay đổi.
- Nghĩ rằng mình kém đi.
- Tự trách.
- Cố gắng nhiều hơn.
- Làm tình trạng nặng thêm.
Mục thứ năm là phản ứng tự nhiên nhưng nó cũng chính là thứ đã dẫn tới tình trạng này.
Vì sao hiểu cơ chế lại giúp
- Tách vấn đề ra khỏi nhân cách.
- Giảm bớt tự trách.
- Cho phép tìm hỗ trợ.
- Cho phép nói với người khác.
- Biết rằng có thể thay đổi được.
Mục thứ ba là điều quan trọng vì người nghĩ đây là lỗi của mình thường không đi tìm giúp đỡ.
Giải thích với gia đình
- Nói cụ thể thay vì để họ suy diễn.
- Nói đây là vấn đề sức khoẻ.
- Nói rõ không phải vì họ.
- Nêu cụ thể mình cần gì.
- Nói với con bằng ngôn ngữ phù hợp tuổi.
- Xin lỗi khi lỡ lời nhưng không lấy đó làm cớ.
Mục thứ ba là câu quan trọng nhất vì người thân thường nghĩ họ đã làm gì sai.
Giải thích ở nơi làm việc
- Cân nhắc mức độ chia sẻ.
- Không cần kể chi tiết với tất cả.
- Nói với người trực tiếp quản lý nếu môi trường cho phép.
- Nói cụ thể về khối lượng công việc.
- Đưa ra đề nghị cụ thể.
- Mang theo dữ liệu nếu có.
Mục đầu tiên cần được cân nhắc vì không phải môi trường nào cũng an toàn để chia sẻ.
Khi môi trường không an toàn để nói
- Nói chuyện về khối lượng công việc thay vì về tình trạng.
- Đưa ra đề nghị cụ thể và thực tế.
- Dùng dữ liệu về giờ làm.
- Tìm hỗ trợ bên ngoài công việc.
- Cân nhắc nói với bác sĩ.
Mục đầu tiên là cách tiếp cận thực tế vì nó nêu đúng vấn đề mà không đòi hỏi phải bộc lộ.
Về sự kỳ thị
- Vẫn tồn tại ở nhiều môi trường.
- Bị coi là không chịu được áp lực.
- Khiến người ta im lặng.
- Im lặng làm tình trạng kéo dài.
- Và làm mọi người tưởng mình là trường hợp duy nhất.
Mục cuối là hậu quả đáng chú ý vì kiệt sức rất phổ biến nhưng ít ai nói ra.
Khi người khác nêu vấn đề với mình
- Phản ứng đầu tiên thường là phòng thủ.
- Đáng dừng lại suy nghĩ.
- Họ có mốc so sánh mà mình không có.
- Hỏi họ thấy mình khác thế nào.
- Cảm ơn thay vì tranh luận.
Mục thứ ba là lý do nhận xét của họ đáng được cân nhắc dù nghe khó chịu.
Điều đáng nhớ nhất
- Người ngoài thấy hành vi chứ không thấy nguyên nhân.
- Không giải thích thì họ tự suy diễn.
- Nói rõ đây là vấn đề sức khoẻ, không phải thái độ.
- Hiểu cơ chế giúp giảm tự trách.
- Cố gắng nhiều hơn làm tình trạng nặng thêm.
Mục cuối là nghịch lý cốt lõi của kiệt sức và nó là lý do lời khuyên cố thêm chút nữa lại là lời khuyên tệ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao kiệt sức hay bị hiểu nhầm?
Vì nó thay đổi hành vi rõ rệt: người vốn nhiệt tình trở nên lạnh nhạt, người vốn kiên nhẫn trở nên dễ cáu. Người xung quanh thấy sự thay đổi nhưng không thấy nguyên nhân nên quy cho tính cách.
Những hiểu nhầm thường gặp là gì?
Thường gặp là bị coi là lười, thiếu nhiệt tình, khó tính, tiêu cực, hoặc không còn tận tâm với công việc. Ở nhà thì bị coi là không quan tâm tới gia đình.
Nên giải thích với người xung quanh thế nào?
Nên nói cụ thể về tình trạng thay vì để họ tự suy diễn, nói rõ đây là vấn đề sức khoẻ chứ không phải thái độ, và nêu cụ thể mình cần gì ở họ.
Nếu chính mình cũng nghĩ đó là lỗi của mình thì sao?
Đây là suy nghĩ rất phổ biến và nó làm tình trạng nặng thêm. Việc hiểu cơ chế đứng sau kiệt sức giúp tách vấn đề ra khỏi nhân cách và giảm bớt phần tự trách.